تبلیغات
تبلور هنر.. - مبانی عناصر بصری ( نقطه، خط، سطح و حجم)
تبلور هنر..

مبانی عناصر بصری ( نقطه، خط، سطح و حجم)

یکشنبه 3 آذر 1392

نوع مطلب :مبانی هنر های تجسمی، 


در هنر تجسمی وقتی از نقطه نام برده می شود، منظور چیزی است كه دارای تیرگی یا روشنی، اندازه و گاهی جرم است و در عین حال ملموس و قابل دیدن است. از این نظر در ظاهر تشابهی میان این مفهوم از نقطه با آن چه كه در ریاضیات به نقطه گفته می شود، وجود ندارد. در ریاضیات موضوعی ذهنی است كه در فضا یا بر صفحه تصور می شود، بدون اینكه قابل دیدن و لمس شدن باشد. نقطه در زبان هنر تجسمی چیزی است كاملاً ملموس و بصری كه بخشی از اثر تجسمی را تشكیل می دهد و دارای شكل و اندازه نسبی است. به عنوان مثال وقتی از فاصله ی دور به یك تك درخت در دشت نگاه می كنیم. به صورت یك نقطه تجسمی دیده می شود. اما وقتی به آن نزدیك می شویم یك حجم بزرگ می بینیم كه از نقاط متعدد ( برگ ها) و خطوط ( شاخه ها) شكل گرفته است. بنابراین محدوده ی فضا یا سطح كه همان كادر است نقش تعیین كننده ای در تشخیص دادن نقطه ی تجسمی و معنا پیدا كردن آن دارد. در صورتی كه اندازه لكه یا عنصر بصری نسبت به كادر به قدری كوچك باشد كه به طور معمول نتوانیم جزئیات آن ها را به صورت سطح یا حجم تشخیص بدهیم، می توانیم به آن نقطه تجسمی یا بصری بگوییم.


موقعیت های مختلف نقطه

بسته به این كه نقطه ی بصری در كجای كادر قرار گرفته باشد، موقعیت های متفاوتی را به وجود می آورد. یك نقطه روابط محدود ساده ای با اطراف خود دارد و به همان نسبت توجه مخاطب را به خود جلب می كند. اما چنانچه نقاط بصری متعددی در یك كادر وجود داشته باشند، بر اساس روابطی كه از نظر شكل، اندازه ، تیرگی ، روشنی ، رنگ ، بافت ، دوری و نزدیكی با یكدیگر دارند تأثیرات بصری متفاوتی به وجود خواهند آورد.
گاهی ممكن است نقطه به عنوان كوچك ترین بخش تصویر تلقی شود. در این صورت در اثر تراكم نقطه های تیره تیرگی حاصل می شود و در اثر پراكندگی آنها روشنی دیده می شود.

   






خط

در زندگی روزمره و در طبیعت، خط حضور چشمگیری دارد. در این زمینه می توان مثال های متفاوتی ذكر كرد. نقوش خطی روی لباس ها، ردیف صندلی ها در سالن امتحانات، خطوط آجرهای چیده شده، سیم ها و تیرهای برق، تنه درختان در كنار خیابان ها ، شیارهای شخم و ..
تنوع مثال ها و نمونه ها به خودی خود نشان می دهد كه منظور از خط تجسمی معنایی نسبی از خط است و آن نشان دادن یك حركت ممتد و پیوسته بر سطح یا در فضاست. بنابراین خط می تواند دو بعدی یا سه بعدی باشد.

جهت خط

خطوط تجسمی بر اساس جهت حركت مداوم در یك مسیر كلی به چهار دسته ی اصلی تقسیم می شوند كه عبارتند از :

الف) خطوط عمودی كه در طبیعت به شكل تنه درختان، تیرهای برق و ساختمان های مرتفع دیده می شوند. مفهوم این خطوط می تواند ایستادگی ، مقاومت و استحكام باشد.

ب) خطوط افقی كه در طبیعت به صورت سطح زمین، خط افق، پهنه دریا یا یك انسان خوابیده دیده می شود. مفهوم این نوع خط می تواند آرامش ، سكون یا اعتدال باشد.

ج) خطوط مایل كه در طبیعت به شكل كناره های كوه، خط رعد در آسمان و سراشیبی دیده می شوند. و در یك اثر تجسمی برای نشان دادن تحرك ، پویایی ، خشونت و عدم سكون و ثبات به كار می روند.

د) خطوط منحنی كه معمولاً در طبیعت به شكل تپه ماهور، انتشار امواج، پست و بلندی زمین و حركت بعضی از جانوران دیده می شوند و در یك اثر تجسمی ممكن است برای نمایش دحركت سیال و مداوم، ملایمت و ملاطفت به كار گرفته شود.






حالت خط

خطوط می توانند در مسیر حركت خود دارای شرایط زیر باشند :
1 - ضخیم یا نازك، قوی یا ضعیف ، تیره یا روشن شوند.
2 – به صورت خطوط باریك یا ضخیم یكنواخت باشند.
3 – می توانند در جهت مسیر اصلی خود به صورت بریده بریده و یا متعدد باشند.
4 – می توانند در جهت مسیر اصلی خود به شكل زیگزاگ، شكسته و یا موجی در می آیند.
5 – می توانند به صورت منظم و یا نامنظم در مسیر اصلی حركت خود تغییر جهت دهند.

 

كاربرد خط

خط عنصر اصلی طراحی است. ترسیم خطوط پیرامونی یك شكل می تواند تصویر اشیا را به نمایش بگذارد. تراكم و انبساط هاشورها حجم و سایه روشن را نشان می دهد. با ضخیم و نازك كردن خط در طراحی، قسمت های سایه دار مشخص می شوند و حالت خطوط جنسیت و بافت اشیا را از لحاظ نرمی، سختی و استحكام مشخص می كند.
در آثار نقاشان طبیعت گرا كه شكل های اشیا به دقت ترسیم می شوند، وجود خط به عنوان پایه ی اصلی طرح قابل مشاهده است در نقاشی ایرانی خط همواره جایگاهی پراهمیت دارد. خط همچنین در رشته های دیگر هنر تجسمی نقش متناسب خود را در شكل دهی به اثر بازی می كند. در هنر گرافیك استفاده از خط كاربردهای متنوعی را در طراحی نشانه، در طراحی و ساخت اعلان، تصویرسازی و صفحه آرایی دارد. همچنان كه در طراحی لباس، نقشه كشی، طراحی صنعتی، مجسمه سازی و عكاسی نیز خط همواره پایه اصلی اجرا و تركیب بصری اثر را به عهده دارد.

                   


                                   



سطح

شكلی كه دارای دو بعد (طول و عرض) باشد سطح نامیده می شود. در طبیعت و در پیرامون ما سطوح به اشكال متنوع وجود دارند. سطح چیزها در طبیعت گاه به صورت هموار و گاه ناهموار و دارای بافت ها نقش های مختلف است.
در هنر تجسمی سطح را به انحای مختلف می توان تجسم بخشید و به وجود آورد، مانند شكل زیر :


سطح ممكن است مستوی باشد مانند یدوار یا كف اتاق، سطح زمین فوتبال یا سطح روی یك كتاب
همچنین سطح ممكن است منحنی باشد مانند سطح یك سقف گنبدی.
همه ی سطح ها از سه شكل هندسی دایره، مربع، مثلث یا تركیبی از آن ها به وجود می آیند. این شكل ها هر یك خصوصیات قابل مطالعه ای دارند.

دایره : دایره شكل كاملی است كه حركت جاودانه و مداومی را نشان می دهد. همچنین دایره نماد نرمی، لطافت، سیالیت، تكرار، درون گرایی، آرامش روحانی و آسمانی، پاكی و صمیمیت به شمار می آید.

مربع : مربع بر خلاف دایره نماد صلابت، استحكام و سكون است. این شكل مظهر قدرت زمین و مادی و در عین حال از زیباترین اشكال هندسی است.

مثلث : مثلث به واسطه زوایای تندی كه دارد سطحی مهاجم و شكلی ستیزنده به نظر می رسد كه همواره در حال تحول و پویایی است. بر اساس تركیب هایی از مثلث می توان تركیب های ساختاری بسیاری به وجود آورد. استفاده از مثلث و شبكه های مثلثی یك اصل ساختاری در طبیعت و در معماری به شمار می رود.

 

حجم


به اجسامی كه دارای سه بعد : طول، عرض و ارتفاع یا عمق باشند، حجم گفته می شود.
معمولاً همه ی اشیای مادی در طبیعت دارای حجم هستند.
در هنر تجسمی چنانچه یك نقطه را در سه بعد گسترش دهیم و یا یك پیاژه خط را در جهت های مختلف حركت دهیم، تجسمی از حجم به وجود می آید. به همین جهت درهنر تجسمی حجم ممكن است همیشه ملموس و مادی باشد ولی از نظر بصری وجود داشته باشد كه در این صورت می توان به آن حجم مجازی گفت.

همان طور كه سه شكل دایره، مربع و مثلث به عنوان اشكال پایه برای سطح نام برده شدند. كره ، مكعب و هرم را نیز می توان به عنوان اجسام هندسی پایه نام برد. این سه نوع حجم به طور كاملاً منظم به ندرت در طبیعت دیده می شوند. اما به طور كلی همه ی حجم های طبیعت از تركیب یا تغییر شكل این سه حجم پایه و هندسی به وجود می آیند.
حجم می تواند تو خالی یا توپر باشد. به همین نسبت درون یا بیرون آن اهمیت پیدا می كند. معمولاً فضایی را كه حجم اشغال می كند مثبت می گویند و فضای پیرامون آن یا ما بین دو حجم و یا حفره ی میان یك حجم توخالی را فضای منفی و گاه حجم منفی می نامند مثل فضای داخل یك لوله قطور.

 

حجم نمایی در نقاشی

در نقاشی و طراحی حجم با ترفند برجسته نمایی به وسیله سایه – روشن و رنگ و یا با تغییر شكل و اندازه ی اشكال در اثر عمق نمایی خطی القا می شود. ثبت سه بعدی اشیاء و طبیعت در عكاسی نیز به واسطه نور و سایه روشن صورت می گیرد. در حالی كه با نوعی نورپردازی خاص می توان برجستگی و فرورفتگی اجسام را از بین برد و یا در نشان دادن آنها اغراق كرد.

 

حجم در مجسمه سازی


حجم ، عنصر اصلی كار مجسمه سازان است. نمایش حجم در فضا و روابط متقابل آن با فضای پیرامونش اصل مهم مجسمه سازی است. این روابط در نقش برجسته سازی كه از یك سو با نقاشی و از سوی دیگر با معماری در ارتباط است اهمیتی به سزا دارد. نقش برجسته كه از یك سمت بسته و محدود است به حجمی گفته می شود كه در آن اشیا به صورت كم و بیش برآمده از سطح به نمایش درآمده باشند. در مجموع نقش برجسته حالتی بینا بینی میان نقاشی و مجسمه سازی دارد.

 

نور و حجم

نقش نور در بازنمایی حجم و خصوصیات آن نیز شایسته توجه است. این نور است كه امكان رویت اجسام را در فضا برای ما به وجود می آورد. بسیاری از مجسمه ها و نقش برجسته ها بدون رنگ پردازی ساخته می شوند. به همین دلیل توجه به میزان تیرگی و روشنی برجستگی ها و فرورفتگی ها و ایجاد سایه هایی كه در اثر تابش نور به روی آن ها شكل می گیرد قابل اهمیت است.

منبع


Why does it hurt right above my heel?
شنبه 18 شهریور 1396 07:03 ق.ظ
I every time emailed this website post page
to all my contacts, for the reason that if like to read it
then my contacts will too.
Francisco
جمعه 16 تیر 1396 06:45 ب.ظ
Just desire to say your article is as astonishing. The clarity
in your post is just cool and i could assume you are an expert on this subject.
Fine with your permission allow me to grab your RSS feed to keep updated with forthcoming post.

Thanks a million and please continue the rewarding work.
Jina
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 01:53 ق.ظ
Nice post. I was checking constantly this weblog and I'm inspired!
Extremely helpful info particularly the ultimate section :) I maintain such information a lot.
I used to be seeking this certain information for a very lengthy time.
Thank you and best of luck.
BHW
سه شنبه 29 فروردین 1396 04:59 ق.ظ
Great article! That is the kind of information that are
meant to be shared around the web. Shame on the seek engines for no longer positioning this publish
higher! Come on over and visit my website . Thanks =)
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


فهرست وبلاگ

طبقه بندی

آرشیو

نویسندگان

پیوندها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

جستجو

آخرین پستها

اَبر برچسبها

دریافت کد بستن راست کلیک در وبلاگ